અષ્ટ સિદ્ધિ નવ નિધિ કે દાતા

મહાકાવ્ય રામાયણમાં પરમેશ્વરની ભક્તિ કરનાર પ્રધાન અને પૃથ્વી પર સાત ચિરંજીવીમા હનુમાનજી છે.જ્યોતિષશાસ્ત્રની ગણના અનુસાર હનુમાનજીનો જન્મ ૫૮હજાર ૧૧૨ વર્ષથી પણ વધુ કહી શકાય.ત્રૈતાયુગના અંતિમ ચરણમાં ચૈત્રી પૂનમના મંગળવારે થયો છે.

એક વાર મહાન ઋષિ અંગિરા સ્વર્ગના માલિક ઇન્દ્રની સભામાં ગયા.ઇન્દ્રના દરબારમાં અપ્સરા પુંજીક્સથલા નૃત્ય કરી રહી હતી. ઋષિઅંગિરા આંખ બંધ કરી પ્રભુ સ્મરણ કરવા લાગ્યા.નૃત્ય સમાપ્ત થયા પછી અપ્સરાએ ઋષિને નૃત્ય બાબત અભિપ્રાય પૂછ્યો.ઋષિ અંગિરાએ ક્રોધિત થઈ અપ્સરાને શ્રાપ આપ્યો કે પર્વતિય જંગલોમાં રહેતા વાનર સમુહમાં માદા વાનર તરીકે તારો જન્મ થશે.અપ્સરાએ ઋષિની માફી માંગી અને આજીજી ક્ષમાયાચના કરી.ઋષિ અંગિરાએ આશીર્વાદ આપ્યા કે તારા ઘરે ભગવાન વિષ્ણુ સ્વરૂપના મહાન ભક્તનો જન્મ થશે.આ અપ્સરા કુંજારવાનર રાજને ત્યાં જન્મી.જે માતા અંજની કહેવાય છે.સુમેરૂ પર્વતના રાજા કેસરી સાથે અંજનીના વિવાહ થયા.ઋષિના આશીર્વાદથી શિવજી ના ૧૧મા રૂદ્ર અવતાર હનુમાનજીનો જન્મ થયો.શિવજીએ વાસ્તવિક રૂપમાં શ્રીરામની સેવા કરવા આ જન્મ ધારણ કર્યો.હનુમાનજીના પરાક્રમની અસંખ્ય ગાથાઓ આજે પણ ગવાય છે.બાળપણમા હનુમાનજી સુર્યને ફળ સમજી ઉંચે આકાશ તરફ ગયા.એ જ વખતે રાહુ ગ્રહોને ગ્રહણ લગાડી ગ્રસિત કરવા ગયો.પણ હનુમાનજીના સ્પર્શથી રાહુ ગભરાઈ ગયો.રાહુ ઇન્દ્ર પાસે ગયો.ઇન્દ્રે ક્રોધમાં વજ્રથી હનુમાનજી પર પ્રહાર કર્યો.હનુમાનજીની દાઢીમાં ઘા લાગ્યો.પવનદેવે આ જોઇ પવનની ગતિ રોકી લીધી.સમગ્ર સૃષ્ટિમાં હાહાકાર મચી ગયો.લોકોને શ્વાસ લેવાની તકલીફ થવા લાગી.સહુ જન બ્રહ્મા પાસે ગયા.ત્યારે બ્રહ્માજીએ હનુમાનજીને વરદાન આપ્યું કે અસ્ત્ર શસ્ત્રથી કોઇ હાનિ કરી નહીં શકે. યમદેવે સદાય નિરોગી રહેવાના આર્શીવાદ આપ્યા.

હનુમાનજીની સુર્ય પુત્ર મારૂતિ, પવનપુત્ર, બજરંગબલી,મંગલમુર્તિ, અંજનીપુત્ર,સંકટમોચન નામ લઈને ભક્તો ભક્તિ કરે છે.રામાયણમા હનુમાનજીના અદભૂત કાર્યોનું વર્ણન મળે છે.સુગ્રીવ અને શ્રીરામની મૈત્રી કરાવી આપી વાનરસેનાની મદદથી રાક્ષસોનો નાશ કર્યો.

પવનપુત્ર હનુમાનજી

સમય,વાણી,સંસાધનોનો ચતુરાઇથી પ્રયોગ કરી કાર્ય સંપૂર્ણ કરવાની શીખ હનુમાનજી પાસેથી મળેછે.હનુમાનજી સીતાની શોધમાં એકલા રાવણના અભેધ કિલ્લામાં આ ગુણોને કારણે પહોંચી જાય છે.સૌ પ્રથમ તો માયાવી સુરસાએ માયા પ્રસરાવી ત્યારે બળે નહીં પણ કળે કામ લીઘું.સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ ધરી મુખમાં પ્રવેશી ફરી બહાર નીકળી ગયા.લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા ક્યારેયક શત્રુને પણ એની ચાલ રમવા દેવી.માતા સીતાની શોધમાં સમુદ્ર પર પવનપુત્ર ઉડી રહ્યા હતા ત્યારે સમુદ્ર અને મૈનાક પર્વત વિશ્રામ કરવાનું આમંત્રણ આપે છે પણ માનપૂર્વક પર્વતને સ્પર્શ કરી હનુમાનજી આગળ વધે છે.લક્ષ્ય પ્રાપ્તિમાં નિરંતર કાર્ય કરતાં રહેવું જેથી કોઇ કડી છૂટે નહીં.લંકા પહોંચતા દ્વારા પર લંકીની નામની રાક્ષસી હનુમાનજી પર ત્રાટકે તે પહેલાં હનુમાનજીએ સમય સર્તકતા વાપરી લંકીનીને ઠાર કરી.આ સૂચવે છે કે ઓછા સમયના કાર્યમાં ત્વરીત નિર્ણય લેવા.અશોકવાટિકામા પ્રવેશી માતા સીતા સમક્ષ સૂક્ષ્મ રૂપે પ્રગટ થાય છે.શ્રીરામ પ્રત્યે સમર્પિત હતા.માતા સીતાને શ્રીરામનો સંદેશ આપવા ગયા હતા.પોતાના બાહુબળ જેવું બળવાન સ્વરૂપ સંકોરીને સૂક્ષ્મ રૂપ ધરી માતા સીતા ને શ્રીરામનો સંદેશ કહે છે.જગતજનની મા અંબા સમક્ષ તમામ શક્તિ મસ્તક નમાવે છે.આ મહાવીર હનુમાનજીની જગતને શીખ છે.માતાસીતા પાસેથી અષ્ટ સિદ્ધિ નવ નિધિનુ વરદાન મેળવે છે.શ્રીરામ ભક્ત હનુમાન દુશ્મનના ગઢમાં પહોંચી વરદાન પામે છે.લંકામા મેઘનાદે યુદ્ધ દરમ્યાન હનુમાનજી પર બ્રહ્માસ્ત્ર નો પ્રયોગ કર્યો. પણ હનુમાનજીએ બ્રહ્માસ્ત્રનુ માન રાખી અસ્ત્રના તીવ્ર ઘા સહન કર્યા. સામે પ્રહાર કરી બ્રહ્માસ્ત્રને ખંડીત ન કર્યું.બ્રહ્માસ્ત્ર એવું શસ્ત્ર છે જે બ્રહ્માજીના દિવ્ય મંત્રથી પ્રગટ થાય છે. હનુમાનજી બળવાન હતા કે શસ્ત્રને તોડવાની ક્ષમતા હતી પણ દેવતા બ્રહ્માજીનુ માન રાખી એમની વિદ્યાને પ્રણામ કર્યા.

કપરા સમયમાં વિનય વિવેક ભૂલવા નહીં.સહન કરીને સમય સાચવી લેવો.

અપમાન કરવા માટે હનુમાનજીની પૂંછડી પર આગ લગાવી તો હનુમાનજી સળગતી પૂંછડી સાથે લંકામાં ફરી વળ્યા અને લંકા બાળી.આ બુદ્ધિ ચાતુર્ય છે.સાથે સાથે લંકાની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ,સૈન્ય બળ, અશોકવાટિકા સ્થળનો ક્યાસ મેળવ્યો.વિભિષણ અને રામની મૈત્રી કરાવી.

રણભૂમીમા ઇન્દ્રજીતના બાણથી લક્ષ્મણની મૂર્છા દૂર કરવા સંજીવની બુટ્ટીની ઓળખ ન થવાથી આંખો પર્વત જ ઉઠાવીને લઈ આવ્યા.સમસ્યાનુ સમાધાન કર્યું.લંકા પહોંચવા ઝડપથી પૂલ બાંધવા રામસેતુના નિર્માણમાં દરેક વાનરોના ગુણ પારખી કામ સોંપ્યું જે સમૂહમાં કરાતું કાર્ય,teamwork અને team managementનુ શિક્ષણ આપે છે.ત્યારના સમયમાં કોઈ મશીન નહોતા કે પથ્થરો તોડી શકે,સીમેન્ટ રેતીના મિશ્રણ તૈયાર કરે.નલ નીલ અંગદ, જાંબુવન જેવા બુદ્ધિશાળી અને મહાવીર એન્જિનિયર હતા.શ્રીરામચંદ્રના મહત્વના અને કટોકટીના કાળમાં હનુમાનજી હંમેશા સાથે જ રહેતા.આ જ એમની ભક્તિ છે.પ્રભુ સમીપ રહી પ્રભુના કાર્ય કરવા.લંકાના યુદ્ધમાં હનુમાનજી અને વાનરસેનાનુ કાર્ય મુખ્ય હતું.એમ કહી શકાય કે લંકા પર વિજય હનુમાનજી અને તેમના સૈન્ય બળથી શક્ય થયો હતો.પણ ક્યારેય હનુમાનજી અને અન્ય સૈનિકોએ રાજપાટ માટે ભાગ નહોતો માંગ્યો.નિસ્વાર્થ સેવા કરી.

હનુમાનજીના ૧૨ નામ

આનંદરામાયણમા હનુમાનજીના ૧૨ નામોનો ઉલ્લેખ મળે છે.આ નામો હનુમાનજીના ગુણ અને બળનું વર્ણન કરે છે જે પ્રેરણાદાયક છે.જીવનમા આવતા સંકટોના સમાધાન હનુમાનજીના ચરિત્ર પરથી મળી શકે છે.૧)હનુમાન.અહંકાર રહીત.૨)પિંગાક્ષ.ગ્રંથોનુસાર હનુમાનજીનીભૂરી આંખ હતી

૩)ફાગુણસખા.અર્જુનને ફાગુણ કહેવાય છે.મહાભારતના યુદ્ધમા હનુમાનજીએ અર્જુનની સખા રૂપે સહાયતા કરી હતી.૪)રામેષ્ટ.શ્રીરામના પ્રિય.૫) લક્ષ્મણ પ્રાણદાતા.સંજીવની બુટ્ટી લાવવા પર્વત ખભા પર લઇ આવ્યા અને લક્ષ્મણની મૂર્છા દૂર કરી પ્રાણદાતા થયા.૬)ઉદ્ધિક્રમણ.સમુદ્ર પર અતિક્રમણ કરી સમુદ્ર પાર કર્યો.૭)અમિતવિક્રમ.જેના પરાક્રમની માપી શકાય એવી કોઈ સીમા નથી.૮)દશગ્રીવદર્પહા.ગ્રીવ એટલે માથું.દશ માથાવાળાનુ ઘમંડ તોડનાર.૯)અંજનીસુત.માતા અંજનીપુત્ર ૧૦) વાયુપુત્ર.પવનદેવના પુત્ર.૧૧)સીતાશોકવિનાશન.અશોકવાટીકામા માતા સીતા રામવિરહમા અત્યંત શોક કરે છે ત્યારે શ્રીરામનો સંદેશ આપી માતા સીતાનો શોક દૂર કરે છે.રામાયણના રચનાકાર સંત તુલસીદાસે ચાલીસ પદોમાં હનુમાનજચાલીસાની રચના કરી છે જે દુનિયામાં લાખ દુઃખો એક દવા છે.બાળકો,વૃદ્ધો, સ્ત્રીઓ, પુરૂષોમાં હનુમાનજી પ્રિય છે.બાળકોને નટખટ અને ચંચળ, પર્વત પર છલાંગ મારનાર, સમુદ્ર પર ઉડવું,ઝાડ પરથી ફળો તોડતા,સળગતી પૂંછથી લંકા દહન કરતાં હનુમાનજી પ્રિય લાગે છે.સ્ત્રીઓ બ્રહ્મચારીરૂપ માની પીઠ પાછળ હાથ રાખી નમીને સન્માન કરે છે.વૃદ્ધો અપાર ભક્તિ કરે છે.પુખ્ત ઉંમરના પુરુષો વીરતાનો આદર કરે છે.

દાસ્ય ભાવ એ જ અનન્ય ભક્તિનું સ્વરૂપ હનુમાનજી

.સંત બડે ભગંવતસે કહ ગયે સંત સુજાણ,સેતુ બાંધ શ્રી રામ ગયે, લાંઘ ગયે હનુમાનજી

Author: સત્વ

Avid reader on varied subjects starting from Religion, Spirituality to Politics and Finance market too.

One thought on “અષ્ટ સિદ્ધિ નવ નિધિ કે દાતા”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s